Việc Chính phủ ban hành Nghị định số 189/2025/NĐ-CP (có hiệu lực từ ngày 01 tháng 7 năm 2025) quy định chi tiết về thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính (VPHC) đã thiết kế cho Kiểm soát viên thị trường (KSVTT) có thẩm quyền xử phạt và ký các quyết định khác liên quan (tạm giữ, kéo dài, trả lại...). Tuy nhiên, việc áp dụng các quy định này đang gây ra nhiều vướng mắc, đặc biệt xoay quanh tính pháp lý của con dấu và sự chuyển giao thẩm quyền.

I. Điều kiện "Đang thi hành công vụ" và Vấn đề Thời hạn

Thẩm quyền của KSVTT được quy định tại Khoản 1 Điều 12 Nghị định 189/2025/NĐ-CP, nêu rõ: "Kiểm soát viên thị trường đang thi hành công vụ có quyền...". Điều này khẳng định trạng thái "đang thi hành công vụ" là điều kiện tiên quyết và là giới hạn pháp lý để KSVTT được phép ký các quyết định.

Trong thực tế hoạt động của Quản lý thị trường (QLTT), việc "đang thi hành công vụ" được cụ thể hóa bằng việc KSVTT đang thực hiện nhiệm vụ theo một Quyết định kiểm tra (thông thường có thời hạn 03 ngày làm việc). Do đó, Quyết định xử phạt (cũng như quyết định tạm giữ) do KSVTT ban hành phải nằm trong thời hạn hiệu lực của Quyết định kiểm tra này. Quyết định tạm giữ, vốn phải được ký trong vòng 24 giờ kể từ khi lập biên bản, cũng phải đảm bảo không vượt quá thời hạn kiểm tra.

II. Nguyên tắc Thứ bậc và Chuyển giao Thẩm quyền

Về vấn đề liệu vụ việc thuộc thẩm quyền của KSVTT nhưng lại chuyển cho Đội trưởng ký có hợp pháp không, cần áp dụng nguyên tắc thứ bậc hành chính và nguyên tắc thụ lý. Luật Xử lý VPHC quy định: "Trong trường hợp hành vi vi phạm hành chính thuộc thẩm quyền xử phạt của nhiều người, thì việc xử phạt vi phạm hành chính do người thụ lý đầu tiên thực hiện."

Trong thời hạn kiểm tra: Nếu KSVTT là trưởng đoàn kiểm tra (không phải Đội trưởng), KSVTT chính là người thụ lý đầu tiên. Do đó, KSVTT bắt buộc phải ra quyết định xử phạt nếu vụ việc thuộc thẩm quyền của mình.

Sau khi vượt quá thời hạn kiểm tra: Nếu KSVTT không ra quyết định trong thời hạn "đang thi hành công vụ" (hết thời hạn Quyết định kiểm tra), thì thẩm quyền sẽ chuyển lên Đội trưởng để đảm bảo việc xử lý không bị gián đoạn.

III. Tháo gỡ nút thắt về Sử dụng Con dấu

Vấn đề gây lúng túng nhất là việc sử dụng con dấu trên các quyết định do KSVTT ký.

Quy định Pháp lý về Dấu: Các mẫu biên bản, quyết định (theo Nghị định 118/2021/NĐ-CP được sửa đổi, bổ sung) ghi tại phần ký là "(Ký, đóng dấu (nếu có); ghi rõ họ và tên)". Điều này cho thấy việc đóng dấu trực tiếp không phải là yêu cầu bắt buộc khi người ký không phải là người đứng đầu hoặc cấp phó được giao quyền (tức là người không được quyền đóng dấu trực tiếp, như KSVTT).

Sự cần thiết của Dấu Treo: Mặc dù Luật không yêu cầu dấu trực tiếp, nhưng Quyết định là văn bản có tính pháp lý cao, ảnh hưởng đến các cơ quan liên quan (Kho bạc, ngân hàng...). Do đó, các văn bản này cần phải có con dấu để đảm bảo tính pháp lý. Quy định nội bộ QLTT đã hướng dẫn trong trường hợp đối với mẫu ấn chỉ in sẵn, người ký không có quyền đóng dấu trực tiếp thì phải đóng dấu của cơ quan sử dụng biểu mẫu vào phía trên góc trái trùm lên một phần tên cơ quan ban hành (đóng dấu treo).

Điều kiện để đóng Dấu Treo: Để việc đóng dấu treo được thực hiện hợp pháp, KSVTT cần căn cứ vào Nghị định về công tác văn thư. Khoản 1 Điều 33 Nghị định 30/2020/NĐ-CP quy định: "Việc đóng dấu treo, dấu giáp lai, đóng dấu nổi trên văn bản giấy do người đứng đầu cơ quan, tổ chức quy định".

Do đó, Các cơ quan, đơn vị QLTT bắt buộc phải ban hành Quy chế sử dụng con dấu để quy định rõ ràng quy trình, điều kiện sử dụng dấu treo. Do phải đóng dấu treo (dấu của cơ quan) nên tất cả các Quyết định do KSVTT ban hành (không phải là mẫu in sẵn) phải được thực hiện tại trụ sở cơ quan, đơn vị QLTT.

IV. Xử lý VPHC không lập biên bản (Xử phạt tại chỗ)

Trong trường hợp xử phạt cảnh cáo hoặc phạt tiền đến 500.000 đồng (cá nhân), 1.000.000 đồng (tổ chức), người có thẩm quyền (bao gồm KSVTT) phải ra quyết định xử phạt tại chỗ (theo Luật Xử lý VPHC).

Để thực hiện đúng quy định này, lực lượng QLTT cần được trang bị đầy đủ:

Mẫu ấn chỉ in sẵn (MQĐ01): Vì việc xử phạt tại chỗ thực hiện ngoài trụ sở, Quyết định xử phạt không lập biên bản in sẵn phải được đóng dấu treo trước.

Chứng từ thu tiền phạt: Cần có biên lai hoặc chứng từ thu tiền phạt để thu phạt tại chỗ theo quy định, tương tự như lực lượng Cảnh sát Giao thông.

Do đó, Để công chức QLTT có thể thực thi đầy đủ thẩm quyền đã được Luật thiết kế, cần có các giải pháp đồng bộ:

- Cấp có thẩm quyền cần nghiên cứu thiết kế quy định về thời hạn thực hiện Quyết định kiểm tra dài hơn để KSVTT có đủ thời gian thực hiện thẩm quyền.

- Thủ trưởng các cơ quan, đơn vị QLTT phải khẩn trương ban hành Quy chế sử dụng con dấu nội bộ.

- Cấp có thẩm quyền cần cấp phép và trang bị Mẫu Quyết định xử phạt VPHC không lập biên bản in sẵn (có dấu treo) và chứng từ thu tiền phạt cho lực lượng QLTT.