TĂNG MỨC PHẠT HÀNH CHÍNH: PHẠT NẶNG HƠN CÓ ĐỒNG NGHĨA VỚI RĂN ĐE TỐT HƠN?

Dự thảo Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi) năm 2026 đang đề xuất một thay đổi đáng chú ý:

Mức phạt tiền tối đa đối với cá nhân:

1 tỷ → 1,5 tỷ đồng

Đối với tổ chức:

2 tỷ → 3 tỷ đồng.

Một trong những lý do được cơ quan soạn thảo đưa ra là sau hơn một thập kỷ, quy mô nền kinh tế, thu nhập và giá trị của các hoạt động kinh doanh đã thay đổi đáng kể; trong một số trường hợp, mức phạt hiện hành không còn tạo được sức răn đe tương xứng.

Nhưng từ góc nhìn của người trực tiếp kiểm tra và xử lý vi phạm, có lẽ vấn đề đáng bàn không chỉ nằm ở câu chuyện “phạt bao nhiêu tiền?”.

🤔 Thử đặt một tình huống:

Một cơ sở thu lợi 500 triệu đồng từ hành vi vi phạm nhưng cuối cùng chỉ bị phạt 50 triệu đồng.

Nếu lợi ích có thể thu được lớn hơn đáng kể so với chi phí khi bị phát hiện và xử lý, liệu chủ thể kinh doanh sẽ nhìn khoản tiền phạt là chế tài, hay đơn giản là một “chi phí kinh doanh có rủi ro”?

Ở chiều ngược lại, nếu chỉ liên tục nâng mức tiền phạt mà việc phát hiện vi phạm, chứng minh hành vi, xác định giá trị tang vật, thu lợi bất hợp pháp và tổ chức thi hành quyết định vẫn khó khăn, thì mức phạt cao trên giấy có chắc tạo ra sức răn đe cao trong thực tế?

Với hoạt động Quản lý thị trường, câu chuyện này càng đáng suy nghĩ.

Theo tôi, hiệu quả của chế tài có thể cần nhìn đồng thời ở ít nhất 4 yếu tố:

Mức phạt đủ sức răn đe × Khả năng bị phát hiện × Khả năng xử lý đúng, kịp thời × Khả năng thi hành thực tế.

Nếu một trong các yếu tố này quá thấp, chỉ tăng riêng mức tiền phạt chưa chắc giải quyết được toàn bộ vấn đề.

Và còn một câu hỏi khác:

> **Mục tiêu cuối cùng của xử phạt là thu được nhiều tiền phạt hơn, hay làm cho hành vi vi phạm ít xảy ra hơn?**

Nếu sau một thời gian, số vụ vi phạm giảm mạnh vì người kinh doanh hiểu luật và tự giác tuân thủ, đó phải chăng mới là một trong những thước đo quan trọng nhất về hiệu quả quản lý?

💬 Mời anh/chị em cùng trao đổi:

Theo kinh nghiệm thực tế của anh/chị, điều gì tạo sức răn đe lớn nhất đối với vi phạm trong hoạt động thương mại: mức tiền phạt cao, nguy cơ bị phát hiện cao, tịch thu tang vật/phương tiện, buộc nộp lại lợi bất hợp pháp, đình chỉ hoạt động, hay một yếu tố khác?

Và nếu được góp ý cho Luật Xử lý vi phạm hành chính lần này, anh/chị muốn thay đổi điều gì nhất để việc xử lý của lực lượng QLTT vừa nghiêm minh, vừa khả thi và thực chất?