Pháp lệnh Quản lý thị trường ngày 08 tháng 3 năm 2016 quy định lực lượng Quản lý thị trường có 03 hình thức kiểm tra: Kiểm tra định kỳ; Kiểm tra chuyên đề; Kiểm tra đột xuất.

Kiểm tra đột xuất là hoạt động công vụ gắn liền và là hình thức kiểm tra chiếm tỷ trọng lớn nhất trong 03 hình thức kiểm tra. Tuy nhiên, với một tỷ trọng ít hơn, kiểm tra định kỳ và kiểm tra chuyên đề lại là hình thức kiểm tra cực kỳ quan trọng, nó ảnh hưởng đến việc xem xét sửa đổi chính sách, chỉ đạo, điều hành trong công tác quản lý thị trường của cấp có thẩm quyền. Hai hình thức kiểm tra này được thực hiện thông qua Kế hoạch kiểm tra. Mặc dù Kế hoạch kiểm tra định kỳ và kế hoạch kiểm tra chuyên đề có một số khác biệt, tuy nhiên nó vẫn có những bản chất chung của kế hoạch mà nếu không hiểu rõ, chúng có thể bị ban hành và áp dụng một cách tùy tiện..

Các văn bản pháp luật quy định về căn cứ, nội dung, trình tự ban hành.. của Kế hoạch kiểm tra của lực lượng Quản lý thị trường rất cụ thể. Tuy nhiên, đó chỉ là quy trình, còn để nắm được bản chất của Kê hoạch kiểm tra, chúng ta phải đi phân tích các yếu tố liên quan để hiểu rõ hơn, cụ thể như sau:

1. Vì sao kế hoạch phải được định hướng, ban hành, phê duyệt ?

Căn cứ vào tình hình thị trường, nhu cầu quản lý nhà nước, phạm vi thẩm quyền, chức năng, nhiệm vụ của lực lượng, người có thẩm quyền sẽ định hướng về đối tượng, lĩnh vực, nội dung kiểm tra cho các đơn vị câp dưới xây dựng kế hoạch kiểm tra và tổ chức thực hiện một cách cụ thể để qua đó, đánh giá được mức độ chấp hành pháp luật, các bất cập trong chính sách, quy định của pháp luật để có căn cứ chỉ đạo, điều hành hoặc kiến nghị cấp có thẩm quyền xem xét, sửa đổi, bổ sung cho phù hợp với thực tế, thời cuộc..

Vì có những chính sách, quy định mới được ban hành, cần thông qua kiểm tra theo kế hoạch để khuyết khích việc tìm hiểu các quy định mới pháp luật của đối tượng được kiểm tra. 

Do đó, đơn vị xây dựng kế hoạch và tổ chức thực hiện phải tuân thủ tuyệt đối định hướng, kế hoạch với bất kỳ nội dung nào của kế hoạch! Vì khi bỏ khuyết nội dung thì người định hướng, ban hành kế hoạch sẽ không đánh giá được đầy đủ theo ý định đã đưa ra trước đó.

2. Vì sao Kế hoạch kiểm tra phải được gửi cho đối tượng kiểm tra ngày sau khi được phê duyệt hoặc ban hành ?

Khoản 1 Điều 20 Pháp lệnh Quản lý thị trường ngày 08 tháng 3 năm 2016 quy định: “ Kế hoạch kiểm tra định kỳ và chuyên đề được gửi cho đối tượng được kiểm tra và cơ quan, tổ chức có liên quan ngay sau khi được phê duyệt hoặc ban hành.”. Như vậy, đối tượng kiểm tra theo kế hoạch sẽ biết trước được rằng: Trong khoảng thời gian đó mình sẽ được kiểm tra với nội dung kiểm tra cụ thể. 

Quy định này nhằm mục đích tạo sự chuẩn bị, khuyến khích cho đối tượng được kiểm tra tìm hiểu pháp luật liên quan đến hoạt động kinh doanh và các nội dung mà mình sẽ được kiểm tra. Từ đó, tự giác sửa chữa những hạn chế, tồn tại mà doanh nghiệp, hộ kinh doanh, cá nhân mình đang gặp phải, ngăn chặn lỗi vi phạm trước khi nó trở nên nghiêm trọng hơn, nếu có tình huống nào đó mà giữa chính sách, quy định của pháp luật còn chông chênh so với thực tế, họ sẽ phản ánh lại với cấp có thẩm quyền thông qua Đoàn kiểm tra.

3. Lựa chọn nhóm đối tượng đưa vào kế hoạch kiểm tra

Để làm được các điều trên, việc lựa chọn đối tượng kiểm tra phải phù hợp theo những tiêu chí cụ thể theo các vấn đề, nội dung, lĩnh vực, địa bàn mà kế hoạch đề ra.

1. Nhóm đối tượng mới hoạt động kinh doanh: Nhóm đối tượng này phải là những cá nhân, tổ chức có khả năng kinh doanh lâu dài. Việc kiểm tra đối với nhóm đối tượng này nhằm mục đích kịp thời chấn chỉnh những sai phạm, không để các sai phạm này kéo dài dai dẳng hoặc trở nên nghiêm trọng hơn, giúp doanh nghiệp đi vào khuôn khổ hoạt động theo quy định của pháp luật ngay từ đầu.

2. Nhóm đối tượng đã kinh doanh lâu dài: Nhóm đối tượng này mức độ am hiểu pháp luật tương đối tốt thể hiện qua việc hoạt động kinh doanh ổn định trong nhiều năm. Kiểm tra đối với nhóm đối tượng này nhằm mục đích tìm kiếm, khảo sát các chính sách, quy định của pháp luật tác động thế nào đến với hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Đoàn kiểm tra phải nhạy bén, thu thập thông tin, ghi nhận kiến nghị của đối tượng được kiểm tra để tham mưu lãnh đạo thể hiện trong báo cáo, đề xuất các giải pháp khắc phục hạn chế hoặc phát huy các mặt tích cực.

3. Nhóm đối tượng có dấu hiệu, tuy nhiên cần phải kiểm tra sâu để có căn cứ cụ thể xử lý theo quy định của pháp luật.

Vì thế, kế hoạch kiểm tra phải luôn thể hiện được các mục đích chủ yếu sau:

- Đánh giá tình hình thực thi pháp luật, đảm bảo sự tuân thủ pháp luật của các tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh hàng hóa, dịch vụ thuộc lĩnh vực kiểm tra.

- Đánh giá, phát hiện những bất cập trong cơ chế, chính sách, quy định của các cấp có thẩm quyền, tổng hợp kiến nghị của các tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh hàng hóa, dịch vụ thuộc lĩnh vực kiểm tra của kế hoạch để các cấp có thẩm quyền xem xét, thay đổi phù hợp.

- Khuyến khích việc tìm hiểu, nâng cao nhận thức về chấp hành pháp luật của các tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh hàng hóa, dịch vụ thuộc lĩnh vực kiểm tra của kế hoạch trên địa bàn.

- Phát hiện, ngăn chặn, xử lý nghiêm và chấn chỉnh kịp thời các sai phạm.

...

Kính mong các đồng nghiệp cùng thảo luận thêm các góc nhìn khác về bản chất của Kế hoạch kiểm tra, để cùng nhau hiểu rõ, xây dựng và tổ chức thực hiện đạt hiệu quả cao nhất !